Kurban - Mustafa İslamoğlu

Kurban

Derdin sendendir, fakat görmüyorsun
Dermanın sendedir, fakat bilmiyorsun
Koskoca alem içine yerleştirilmiş
Sen kendini hâlâ küçük bir şey sanıyorsun

Hz Ali'nin şiirleri arasından seçip çevirdim bu mısraları Kur'an'ın inşa ettiği bir akıl, insanı nasıl okur? İşte bu mısralarda onu görüyoruz
"İnsan" kelimesinin Arapça'daki karşılıklarından biri de "gözbebeği": İnsanu'l-'ayn Çok sevdiğiniz birini "gözünüz gibi sakınırsınız" değil mi? Yine çok sevdiğinizi ifade etmek için "gözbebeğim" dersiniz
Ariflerin hemen hepsi insanı tanımlarken onun kâinâtın gözbebeği olduğunu ifade ederler Şair bu ifadeyi şöyle kalıba dökmüş:
Hoşça bak zatına kim zübde-i âlemsin sen
Merdüm-i dîde-i ekvan olan âdemsin sen
(Kendine iyi bak, sen âlemin özüsün / Bütün bir varlık evreninin gözbebeğisin)
Cesede göre ruh ne ise, evrene göre de insan odur İnsan olmasaydı tabiat ruhsuz bir cesetten başka neydi ki Yeryüzünün halifesi olmasının anlamı da budur Allah irade ve akıl emanetini ona vermiş, eşyayı ona baş eğdirmiştir Buna "teshir" denilir
Bütün bunlar insana dağlardan ağır bir sorumluluk yükler: Yeryüzünde yaratılış amacına uygun bir hayatı inşa sorumluluğu Bu sorumluluğu yerine getirebildiği oranda bu müebbet yolcu menziline yaklaşmış olacaktır
Yolcu…
İnsanı en iyi bu kelime tanımlar Sadece "yolcu" mu? Belki yol, belki menzil…
Yolcu yolunda gerek Yolcuya yol almak gerek Yola revan olanlar, gurbeti ve sılayı bilenlerdir İşte "kurban" burada gündeme gelir
Kur'an'daki karşılıklarından biri "hedy" "Armağan" anlamındaki "hediye" ve "doğru yolu bulmak" anlamındaki "hidayet" ile aynı kökten
Kurban, "yakınlaşmak" anl----- gelir Kendinin uzağında yaşamayı marifet zanneden insana "yaklaş" anl----- gelen bir işaret fişeğidir Kur'an kelimesi de aynı kalıptandır Bu kalıbı diğerlerinden ayıran bir özellik vardır: Taşıdığı anlamla ağzına kadar dolu olmak, o anlamı hem biçim, hem muhteva, hem de kapasite olarak en geniş şekilde temsil etmek
Kurban; yani yakınlaşmanın en derini, en kapsamlısı, üstelik her çeşidiyle…
İbadetler Allah'a yollanmış mektuplardır Ruhu kaybolmuş ibadetler, içinde mektup bulunmayan zarflara benzerler Nicedir kurban da öyle oldu Kur'an'ın "Onun ne etleri ne kanları Allah'a varır; Allah'a ulaşan ancak takvanızdır" dediği halde
Kurban, insanın yabancılaşmasının önüne geçmek için teşri kılınmış bir ibadet Başta Allah'a, kendisine, tabiata, canlıya, cansıza, her şeye karşı yabancılaşmanın…
Son vahiyle başlamadı, ilk insandan beri en çok bilinen ibadet biçimi kurban Hatta hak ya da batıl, tektanrılı ya da putperest kurbanı tanımayan hiçbir inanç sistemi yok Kur'an'ın "Allah'tan başkası adına kesme" yasağı da işte bunun için
Bu Kur'anî titizlik insana Allah'ın verdiği canın önemini hatırlatıyor adeta Yani, can sahibi hayvan bile olsa keyfi telef edemezsiniz, onun üzerinden kendinizi tatmin edemezsiniz Bir can ancak Allah adına alınabilir
Bir şeyi "Allah adına yapmak", insana Allah karşındaki konumunu hatırlatır O'nsuz yapamayacağını, O'na karşı kendi kendine yeterlilik iddiasında bulunamayacağını, O'na muhtaç olduğunu, O'na borçlu olduğunu hatırlatır
Sadece bu kadar mı? Değil elbet Bir şeyi Allah adına yapmak aynı zamanda insanın diğer varlıklar içerisindeki ayrıcalıklı yerini, yani "kâinâtın gözbebeği" oluşunu, "yeryüzünün halifesi" oluşunu hatırlatır Değil mi ki, bir şeyi "biri adına" yapmak, onun n----- "yetki kullanmak"tır Eylemin meşruiyeti ancak böyle sağlanır Sorumluluk bilinci içerisinde bu yetkiyi kullanıp llah adına kurban kesen biri, en yüce meşruiyetin peşinde demektir
Aynı zamanda bu hem nimetin sahibine bir şükür, hem de onu artırması için fiili bir duadır Tıpkı adayan İbrahim'in (a) ve adanan İsmail'in (a) duası gibi
Bakın etrafınıza: Herkes varlığını bir şeye adamıştır Varlığını Allah'tan başkasına adayanlar kendilerini harcamışlar, Kur'an'ın ifadesiyle "kendilerini israf etmişlerdir" Yani, ucuza gitmişlerdir Dahası, varlığa ilişkin ilahi sıralamaya müdahale etmişlerdir Oysa ki insan fiyatı değil değeri olan bir varlıktır ve insanın değerini sadece O'nu yaratan hakkıyla takdir edebilir
Değeriniz yüce, bayramınız mübarek, kurbanınız makbul olsun